Ergens in een vergaderzaal, een doordeweekse ochtend. Ik weet niet meer precies welke cursus het was, sowieso iets over familierecht. Wat ik wel weet: de presentatie stond op het scherm, de thee stond op tafel naast mijn notitieblok en mijn gedachten waren allang ergens anders.

Een doordeweekse middag. Ik loop de spreekkamer binnen met het dossier in mijn ene en een glas thee in mijn andere hand. De cliënt zit al klaar. Voor haar op tafel ligt een stapeltje papier, bij elkaar gehouden door een paperclip.

“Ik heb mijn testament al uitgewerkt,” zegt ze. “ChatGPT heeft me geholpen. Kun jij er even je handtekening onder zetten?”

In trainingen die ik geef voor kandidaat-notarissen die willen nadenken over hun koers, komt er vroeg of laat altijd één thema bovendrijven. Niet de inhoud van het vak, niet de procedure, niet de soms lastige cliënten.

Dat thema is ondernemerschap.

En dan niet als vaag en abstract begrip, maar alltijd concreet en persoonlijk: wat doet het met mijn relatie als ik eindverantwoordelijk ben? Wat als het financieel tegenvalt? Wat als ik het niet aankan?