Vakkennis vs. zelfkennis: wat maakt jou een betere notaris?

Ergens in een vergaderzaal, een doordeweekse ochtend. Ik weet niet meer precies welke cursus het was, sowieso iets over familierecht. Wat ik wel weet: de presentatie stond op het scherm, de docent vertelde zijn verhaal, de thee stond op tafel naast mijn notitieblok en mijn gedachten waren allang ergens anders. Bij het dossier dat ik de volgende dag moest passeren. Bij de cliënte die ik nog moest terugbellen. Bij de vraag of ik die ene conceptakte wel goed had opgeslagen. En bij wat ik die avond ging koken.

De docent zond. Wij ontvingen. Of: wij deden ons best te ontvangen.

Naast me zat een vakgenoot met haar laptop open. Haar mailbox stond op het scherm. Ze deed niet eens moeite te verbergen dat ze met iets anders bezig was. In de pauze zei ze achteloos: “Ik zit hier eigenlijk alleen voor de punten.”

Wat een cursus je oplevert en wat niet

Laat ik helder zijn: een vakinhoudelijke PE-verplichting heeft grote waarde. Juridische updates, nieuwe wetgeving, fiscale wijzigingen, compliance: het zijn onderwerpen die je moet bijhouden om je werk goed te kunnen doen. Er zijn collega’s die met echte nieuwsgierigheid in die zalen zitten en er scherper uitkomen dan ze erin gingen.

En toch klinkt de vraag of er meer is dan dit steeds vaker — niet alleen in de wandelgangen na een cursus, maar ook binnen de beroepsgroep zelf.

De KNB denkt ook na over hoe PE meer kan zijn dan punten halen. In het jaarplan 2026 staat permanente educatie als speerpunt, met de uitgesproken wens dat notarissen zich ook buiten de verplichte uren blijven ontwikkelen. De beroepsorganisatie heeft daarvoor instrumenten: het KNB Reflectie Instrument, intervisie en de DilemmApp, een tool voor het nadenken over integriteitsvraagstukken.

Ik heb het KNB Reflectie Instrument zelf ook ingevuld. Het geeft een nuttige 0-meting: waar sta je nu, waar liggen je ontwikkelpunten, wat wil je aanpakken? Zinvol, zeker voor wie nog niet gewend is om daar bewust bij stil te staan. Maar het instrument doet het werk niet. Het vertelt je waar je staat. Wat je vervolgens doet met die informatie, hoe je er concreet mee aan de slag gaat, wie je daarbij helpt en hoe je na twee of drie jaar terugkijkt op wat er werkelijk veranderd is. Dát is de eigenlijke ontwikkeling. En die begint waar het instrument ophoudt.

Eerlijk gezegd: de pauze was het beste deel

De meest waardevolle momenten van veel PE-cursussen die ik heb gevolgd, waren niet de momenten in de zaal. Ze waren in de pauze. Aan de koffietafel. Bij de borrel achteraf. Het gesprek met een kandidaat-notaris van een kantoor drie steden verderop die precies hetzelfde worstelde als ik. De vraag die iemand stelde en die ik mezelf nooit had gesteld. De herkenning in een opmerking die tussen neus en lippen door werd gemaakt.

Onderzoek naar scholing en professionele ontwikkeling bevestigt dit: de bijvangst van bijscholing – het netwerken, de casusbespreking, de intervisie-achtige uitwisseling in de wandelgangen- levert vaak meer op voor zelfinzicht en oordeelvorming dan de formele inhoud zelf. De cursus was de aanleiding. Het gesprek erna was het leren.

Ik vond het netwerken rond zo’n cursus eerlijk gezegd altijd leuker en interessanter dan de cursus zelf. Misschien zegt dat iets over mij. 😉

De cliënt die zijn partner verloor

Vakkennis heeft zijn grenzen. Soms letterlijk aan de spreektafel.

Stel je voor: je hebt net een uitstekende cursus erfrecht gevolgd. Je bent helemaal bij. En dan zit er een man tegenover je die net zijn vrouw heeft verloren en zijn verdriet omzet in woede. Gericht op jou, op jouw kantoor, op de regels. Zijn stem slaat over. Hij zegt dat het allemaal jouw schuld is.

Wat doe je dan?

Je voelt hoe je lichaam reageert. Schouders omhoog. Adem iets hoger in de borst. Een lichte aanspanning in je keel. Je wil het uitleggen, verdedigen, rechtzetten, maar je weet ook dat dat nu niet helpt.

Wat je op dat moment nodig hebt, is iets wat in geen enkele cursuscatalogus staat: de vaardigheid om aanwezig te blijven terwijl iemand anders ontregeld raakt. Inzicht in wat er in jóú gebeurt. De rust om je eigen zenuwstelsel te reguleren voordat je een woord zegt.

Ik heb dat zelf ook moeten leren. En ik leerde het niet in een zaal tijdens een cursus over nalatenschapsafwikkeling.

Vakkennis en zelfkennis: wat is het verschil?

Notarissen investeren jaren in juridische kennis. Ze kennen de wettelijke vereisten, de jurisprudentie, de uitzonderingen op de uitzonderingen.

Maar wie ben jij als het druk wordt op kantoor? Wat doe jij als een medewerker voor de derde keer hetzelfde fout maakt, als een cliënt je grenzen blijft opzoeken, als jij degene bent die altijd de lastige beslissingen neemt? Dat zijn vragen die vakkennis niet beantwoordt.

Onderzoek naar professionele ontwikkeling maakt onderscheid tussen ‘weten’ – kennis van regelgeving, technieken en protocollen – en ‘zijn en doen’: inzicht in je eigen waarden, hoe je reageert onder druk, welke patronen je herhaalt. Vakinhoudelijke bijscholing versterkt het eerste. Onderzoek in het Tijdschrift voor HRM laat bovendien zien dat reguliere, verplichte opleidingen vooral vakinhoudelijke kennis versterken. Persoonlijke ontwikkeling en vitaliteit groeien juist bij trajecten waar ruimte is om je eigen handelen serieus onder de loep te nemen.

Gelukkig zijn er ook PE-erkende trajecten die wel die andere laag raken, waar vakkennis en zelfkennis samenkomen en waar reflectie op je eigen handelen expliciet onderdeel is van het programma.

Wat een reflectie-instrument je wel en niet geeft

Terug naar die instrumenten van de KNB. Een reflectie-instrument, intervisie, een dilemma-app. De intentie klopt: er is meer dan punten halen en het is goed dat de beroepsorganisatie dat erkent.

Maar een instrument geeft je informatie over jezelf. Het vertelt je waar je staat op een bepaald moment, in een bepaald licht. Wat je vervolgens doet met die informatie, wie je daarbij helpt en hoe je er na twee of drie jaar anders naar kijkt, is een heel ander verhaal. Zelfkennis vraagt tijd, herhaling en veiligheid. Die ontstaan niet in een vragenlijst.

Ik merkte dat zelf toen ik besefte dat dezelfde patronen zich bleven herhalen. En dat de oplossing niet in meer kennis zat.

Als je merkt dat die keuze er bij jou wel is, maar de tijd en ruimte om er iets mee te doen ontbreken, dan is de Jaartraining Ontspannen Meesterschap misschien iets voor jou. Een jaar lang werken aan zelfkennis, zelfsturing en werkplezier, samen met vakgenoten die begrijpen wat jij bedoelt zonder dat je het hoeft uit te leggen.

Welk patroon herken jij dat vakkennis alleen niet oplost?